Cách chọn giày bảo hộ lao động phù hợp với môi trường làm việc

Một người công nhân đứng và đi lại trung bình tám đến mười tiếng mỗi ngày. Đôi giày họ mang không chỉ quyết định việc ngón chân có bị dập khi thùng hàng rơi xuống hay không, mà còn ảnh hưởng tới lưng, đầu gối và cả tâm trạng làm việc. Giày bảo hộ chọn sai thường dẫn tới hai kết cục: hoặc không đủ bảo vệ trước nguy cơ thật, hoặc quá nặng, quá bí đến mức người lao động lén tháo ra đi dép. Cả hai đều nguy hiểm như nhau.

Điều đáng mừng là giày bảo hộ hiện nay được phân loại khá rõ ràng theo tiêu chuẩn quốc tế. Chỉ cần hiểu vài ký hiệu trên nhãn và biết môi trường làm việc của mình có những nguy cơ gì, việc chọn đúng sẽ đơn giản hơn nhiều.

Hiểu ký hiệu S1, S1P, S2, S3 theo EN ISO 20345

EN ISO 20345 là tiêu chuẩn phổ biến nhất cho giày an toàn, được nhiều thương hiệu như Safety Jogger, Jogger, Deltaplus áp dụng. Mọi đôi giày đạt tiêu chuẩn này đều có mũi bảo vệ chịu va đập 200 J và chịu nén 15 kN, tương đương một vật nặng khoảng hai mươi ký rơi từ độ cao một mét. Khác biệt nằm ở các tính năng bổ sung, được gom thành các cấp:

• SB: mức cơ bản, chỉ có mũi bảo vệ.
• S1: thêm gót hấp thụ năng lượng, chống tĩnh điện, đế chống dầu, phần gót kín.
• S1P: như S1 và có thêm lớp đế chống đâm xuyên.
• S2: như S1 và thân giày hạn chế thấm nước.
• S3: như S2, có thêm đế chống đâm xuyên và đế có gai bám.

Ngoài ra còn các ký hiệu phụ thường in kèm: SRC (đạt thử nghiệm chống trượt trên cả gạch men dính xà phòng và thép dính dầu), HRO (đế chịu nhiệt tiếp xúc tới 300°C), WR (cả đôi giày chống nước), CI và HI (cách lạnh, cách nhiệt), M (bảo vệ mu bàn chân). Phiên bản tiêu chuẩn mới hơn còn tách đế chống đâm xuyên thành loại P (tấm thép), PL và PS (tấm phi kim loại với mức chống đâm khác nhau), nên khi đọc nhãn có thể gặp những ký hiệu này.

Chọn theo môi trường làm việc cụ thể

Không có đôi giày nào tốt nhất cho mọi người. Một đôi S3 cổ cao rất phù hợp cho công trường nhưng lại là cực hình với nhân viên kho lạnh hay thợ điện tử phải ngồi cả ngày. Dưới đây là gợi ý theo từng nhóm ngành phổ biến.

Công trường xây dựng, cơ khí nặng

Đinh, sắt vụn và vật nặng là nguy cơ thường trực. Nên chọn S3 hoặc ít nhất S1P, ưu tiên cổ lửng hoặc cổ cao để giữ cổ chân trên mặt bằng gồ ghề. Đế cao su có gai sâu giúp bám tốt trên đất, cát và sàn bê tông còn bụi.

Kho vận, logistics, siêu thị

Nguy cơ chính là thùng hàng rơi, xe nâng cán qua chân và đi lại liên tục trên sàn nhẵn. Giày S1 hoặc S1P kiểu thể thao, nhẹ, có đế chống trượt SRC là lựa chọn được ưa chuộng vì người lao động có thể mang cả ca mà không mỏi.

Chế biến thực phẩm, nhà bếp công nghiệp, thủy sản

Sàn ướt, dầu mỡ và nước rửa là thách thức lớn nhất. Ủng PVC hoặc PU có mũi thép, đế chống trượt SRC, dễ rửa sạch thường hợp hơn giày da. Với môi trường lạnh, nên tìm ký hiệu CI hoặc ủng có lớp lót giữ ấm.

Điện, điện tử, phòng sạch

Ở đây cần phân biệt rõ hai loại hoàn toàn khác nhau. Giày chống tĩnh điện (ESD) cho phép điện tích thoát xuống sàn để bảo vệ linh kiện nhạy cảm. Giày cách điện (EH) thì ngược lại, ngăn dòng điện đi qua người để bảo vệ thợ điện khi vô tình chạm vào mạch có điện. Mang nhầm loại có thể gây hậu quả nghiêm trọng, vì giày ESD không bảo vệ khỏi điện giật. Thợ điện nên chọn giày có mũi composite thay cho mũi thép.

Hàn, luyện kim, đúc

Giày nên có đế HRO chịu nhiệt, thân da không có lỗ thoáng để tia hàn và xỉ nóng không lọt vào, và tốt nhất là kiểu cổ cao có khóa tháo nhanh, để có thể cởi ra lập tức khi kim loại nóng rơi vào trong.

Mũi thép hay mũi composite

Cả hai loại đều phải đạt mức chịu va đập 200 J theo tiêu chuẩn, nên về khả năng bảo vệ mũi chân chúng tương đương nhau. Sự khác biệt nằm ở trải nghiệm sử dụng:

• Mũi thép mỏng hơn nên phần mũi giày gọn, giá thường dễ chịu hơn. Nhược điểm là nặng hơn, dẫn nhiệt và dẫn lạnh, và làm kêu máy dò kim loại.
• Mũi composite nhẹ, không dẫn nhiệt, không nhiễm từ, phù hợp cho thợ điện, nhân viên sân bay, nhà máy có cổng an ninh. Mũi thường dày hơn một chút nên đôi giày trông to hơn ở phần đầu.

Tương tự, tấm chống đâm xuyên bằng thép bảo vệ tốt trước vật nhọn lớn nhưng cứng, trong khi tấm vải sợi kỹ thuật dẻo hơn, nhẹ hơn và che phủ toàn bộ lòng bàn chân, giúp người mang dễ uốn gập khi ngồi xổm hay leo thang.

Thử giày thế nào cho đúng

Rất nhiều doanh nghiệp đặt giày theo cỡ người lao động tự khai, rồi nhận về những đôi chật hoặc rộng. Giày bảo hộ khác giày thường ở chỗ phần mũi cứng không giãn ra theo thời gian, nên một đôi hơi chật lúc thử sẽ chật mãi. Vài lưu ý khi thử:

• Thử vào cuối ngày, khi bàn chân đã nở ra sau nhiều giờ đứng.
• Mang loại tất sẽ dùng khi làm việc, nhất là tất dày.
• Đầu ngón chân cách mũi bảo vệ khoảng một đầu ngón tay; ngón chân không được chạm vào mũi khi bước xuống dốc.
• Gót không bị trượt lên xuống khi đi; phần mu không bị cấn khi ngồi xổm.
• Đi lại vài phút trên sàn cứng, đừng chỉ đứng yên.

Mỗi thương hiệu có khuôn giày khác nhau, có hãng form bè, có hãng form thon. Với đơn hàng cho cả xưởng, nên lấy vài đôi mẫu để công nhân thử trước khi chốt số lượng từng cỡ. Ở Bảo Hoàn Việt, các doanh nghiệp thường được hỗ trợ gửi mẫu thử theo cách này để hạn chế đổi trả sau khi nhận hàng.

Bảo quản để giày bền và giữ được khả năng bảo vệ

Giày bảo hộ có tuổi thọ, và tuổi thọ đó phụ thuộc rất nhiều vào cách dùng. Sau ca làm, nên tháo lót ra phơi khô ở nơi thoáng, tránh hơ trực tiếp bên lửa hay đặt sát máy sấy vì nhiệt cao làm nứt da và bong keo đế. Giày da nên lau sạch bụi xi măng, hóa chất và thoa xi định kỳ để da không khô cứng.

Cần thay giày ngay khi thấy một trong các dấu hiệu sau: phần mũi bảo vệ lộ ra hoặc đã chịu một cú va đập mạnh, đế mòn hết gai, đế bị đinh đâm thủng, đường may bung, hoặc lót giày xẹp hẳn khiến chân đau. Đặc biệt, mũi thép đã bị móp do va đập không còn đảm bảo chịu lực như ban đầu dù nhìn bên ngoài vẫn còn tốt.

Tóm lại

Với doanh nghiệp có nhiều bộ phận, không nhất thiết phải mua một mẫu giày cho cả công ty. Khu sản xuất có thể dùng S3, khu kho dùng S1P dạng thể thao, bộ phận bếp ăn dùng ủng chống trượt. Chia theo vị trí như vậy thường tiết kiệm hơn và người lao động cũng chịu mang hơn, vì mỗi đôi giày đều sinh ra cho đúng công việc của họ.

Chọn giày bảo hộ nên bắt đầu từ câu hỏi: nơi mình làm việc có những nguy cơ gì? Vật rơi, vật nhọn, sàn trơn, nước, nhiệt, điện hay tĩnh điện. Từ đó đối chiếu với ký hiệu trên nhãn để chọn cấp phù hợp, rồi mới tính tới kiểu dáng, trọng lượng và thương hiệu. Một đôi giày vừa chân, đúng cấp bảo vệ sẽ được mang suốt cả ca, và đó mới là đôi giày thực sự bảo vệ được người lao động.