Quy định mới về an toàn lao động trong doanh nghiệp năm 2024

Mỗi khi có đoàn kiểm tra về an toàn lao động, nhiều doanh nghiệp mới vội rà lại hồ sơ huấn luyện, sổ cấp phát đồ bảo hộ hay biên bản kiểm định máy móc. Cách làm đó vừa căng thẳng vừa dễ sót. Thực ra hệ thống quy định về an toàn, vệ sinh lao động ở Việt Nam đã khá ổn định trong nhiều năm, với một luật khung và các văn bản hướng dẫn được bổ sung dần. Bài viết này tổng hợp những quy định mà doanh nghiệp cần nắm trong năm 2024, sắp xếp theo việc phải làm thay vì theo số hiệu văn bản.

Lưu ý: nội dung mang tính tham khảo, giúp doanh nghiệp định hướng. Khi áp dụng cho trường hợp cụ thể, nên đối chiếu văn bản gốc hoặc hỏi ý kiến cơ quan quản lý lao động tại địa phương.

Khung pháp lý đang có hiệu lực

Nền tảng là Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, có hiệu lực từ ngày 01/7/2016. Luật quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động, người lao động, chế độ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và trách nhiệm quản lý nhà nước. Đi kèm là một loạt văn bản hướng dẫn mà doanh nghiệp thường gặp:

• Nghị định 39/2016/NĐ-CP hướng dẫn một số điều của Luật, trong đó có việc khai báo, điều tra, thống kê và báo cáo tai nạn lao động.
• Nghị định 44/2016/NĐ-CP về hoạt động kiểm định kỹ thuật an toàn lao động, huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động và quan trắc môi trường lao động (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 140/2018/NĐ-CP).
• Nghị định 88/2020/NĐ-CP quy định chi tiết về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp bắt buộc.
• Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH quy định về việc trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân trong lao động, thay thế văn bản cũ trước đây.
• Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, trong đó có nhóm hành vi vi phạm về an toàn, vệ sinh lao động.

Năm 2024 không có một đạo luật an toàn lao động hoàn toàn mới thay thế luật năm 2015, nhưng việc kiểm tra, thanh tra tập trung nhiều hơn vào thực tế tuân thủ ở cơ sở. Vì vậy, điều doanh nghiệp cần làm là thực hiện đầy đủ những nghĩa vụ đã có, và có hồ sơ chứng minh mình đã làm.

Trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân theo Thông tư 25/2022

Đây là phần liên quan trực tiếp nhất tới đồ bảo hộ lao động và cũng là phần doanh nghiệp hay làm sai. Những điểm chính cần nắm:

• Người sử dụng lao động phải trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động làm công việc có yếu tố nguy hiểm, có hại mà chưa loại trừ được bằng biện pháp kỹ thuật hay tổ chức.
• Phương tiện được trang cấp phải phù hợp với yếu tố nguy hiểm, có hại, phải đạt quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn tương ứng và vừa vặn với người sử dụng.
• Không được phát tiền thay cho việc cấp phương tiện bảo vệ cá nhân. Đây là điểm nhiều cơ sở nhỏ vẫn làm theo thói quen, để người lao động tự mua.
• Doanh nghiệp phải hướng dẫn cách sử dụng, có biện pháp vệ sinh, khử độc, bảo dưỡng và thay thế khi phương tiện hỏng hoặc hết hạn.
• Người lao động có nghĩa vụ sử dụng đúng và bảo quản phương tiện được cấp.

Về mặt thực hành, doanh nghiệp nên xây dựng danh mục trang cấp theo từng vị trí công việc dựa trên đánh giá nguy cơ, kèm sổ hoặc phần mềm theo dõi việc cấp phát có chữ ký của người lao động. Khi bị kiểm tra, cơ quan chức năng thường yêu cầu xem chính những tài liệu này chứ không chỉ nhìn công nhân có đội nón hay không.

Huấn luyện, kiểm định và quan trắc môi trường lao động

Huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động

Theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, đối tượng huấn luyện được chia thành sáu nhóm, từ người quản lý phụ trách an toàn, người làm công tác an toàn chuyên trách, người làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, cho tới người lao động thông thường, người làm công tác y tế và an toàn vệ sinh viên. Mỗi nhóm có nội dung, thời lượng và chu kỳ huấn luyện định kỳ riêng. Người lao động mới tuyển dụng hoặc chuyển sang công việc khác phải được huấn luyện trước khi bắt đầu làm việc. Kết quả huấn luyện phải được lưu hồ sơ, một số nhóm được cấp chứng chỉ hoặc thẻ an toàn.

Kiểm định máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt

Các thiết bị như nồi hơi, bình chịu áp lực, cần trục, xe nâng, thang máy, hệ thống lạnh dùng môi chất nguy hiểm thuộc danh mục phải kiểm định trước khi đưa vào sử dụng, kiểm định định kỳ và sau khi sửa chữa lớn. Việc kiểm định phải do tổ chức đủ điều kiện thực hiện.

Quan trắc môi trường lao động

Cơ sở có yếu tố có hại như bụi, ồn, nhiệt, hóa chất, rung phải tổ chức quan trắc môi trường lao động định kỳ hằng năm thông qua tổ chức đủ điều kiện. Kết quả quan trắc là căn cứ để xác định vị trí nào cần trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân loại gì.

Sức khỏe người lao động và bảo hiểm tai nạn lao động

Luật An toàn, vệ sinh lao động yêu cầu người sử dụng lao động tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người lao động ít nhất mỗi năm một lần. Với người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, lao động là người khuyết tật, lao động chưa thành niên và lao động cao tuổi, tần suất khám là ít nhất sáu tháng một lần.

Về bảo hiểm, doanh nghiệp phải đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp bắt buộc cho người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Nghị định 88/2020/NĐ-CP hướng dẫn các chế độ hỗ trợ như phòng ngừa, chia sẻ rủi ro, hỗ trợ chuyển đổi nghề, phục hồi chức năng cho người bị tai nạn. Ngoài phần bảo hiểm chi trả, người sử dụng lao động vẫn có trách nhiệm sơ cứu, cấp cứu và chi trả các khoản theo quy định của Luật khi xảy ra tai nạn.

Xử phạt vi phạm theo Nghị định 12/2022

Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định mức phạt cho từng nhóm hành vi, trong đó có các lỗi phổ biến như: không trang cấp hoặc trang cấp không đủ phương tiện bảo vệ cá nhân, trang cấp phương tiện không đạt quy chuẩn, không huấn luyện an toàn cho người lao động, không tổ chức khám sức khỏe định kỳ, sử dụng máy móc thiết bị chưa kiểm định, không khai báo tai nạn lao động. Mức phạt quy định trong Nghị định là mức áp dụng với cá nhân; doanh nghiệp là tổ chức vi phạm cùng hành vi sẽ bị phạt gấp đôi. Bên cạnh tiền phạt, cơ sở còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, thậm chí bị đình chỉ hoạt động của máy, thiết bị không đảm bảo an toàn.

Danh sách việc cần làm cho năm 2024

Để dễ triển khai, doanh nghiệp có thể rà soát theo danh sách ngắn sau:

1. Cập nhật đánh giá nguy cơ và danh mục phương tiện bảo vệ cá nhân cho từng vị trí công việc.
2. Kiểm tra sổ cấp phát đồ bảo hộ, thay thế những món đã hỏng hoặc hết hạn sử dụng.
3. Lập kế hoạch huấn luyện an toàn cho từng nhóm đối tượng, đặc biệt là người mới tuyển.
4. Rà soát danh mục thiết bị phải kiểm định và hạn kiểm định tiếp theo.
5. Thực hiện quan trắc môi trường lao động và khám sức khỏe định kỳ đúng hạn.
6. Hoàn thiện báo cáo công tác an toàn, vệ sinh lao động định kỳ gửi cơ quan quản lý.

Khi chuẩn bị danh mục trang cấp, nhiều doanh nghiệp gặp khó ở khâu chọn sản phẩm đạt chuẩn với từng yếu tố có hại. Bảo Hoàn Việt có thể hỗ trợ đối chiếu yêu cầu với chứng nhận tiêu chuẩn của từng sản phẩm, giúp hồ sơ trang cấp rõ ràng hơn. Dù vậy, điều quan trọng nhất vẫn là coi an toàn lao động là việc làm thường xuyên, không phải việc chỉ làm khi có đoàn kiểm tra.