Những thiết bị bảo hộ lao động cần thiết trong xây dựng

Công trường xây dựng là nơi mà rủi ro không đến từ một hướng. Vật rơi từ trên cao, sàn thao tác chưa có lan can, bụi xi măng, tiếng ồn từ máy cắt, dây điện tạm kéo ngang lối đi, đinh thép lòi ra từ ván cốp pha. Một người thợ có thể gặp cả năm loại nguy cơ trong một buổi sáng. Vì vậy trang bị bảo hộ cho công nhân xây dựng không phải là mua một chiếc nón rồi coi như xong, mà là một bộ đồ được chọn theo từng vị trí làm việc, từng hạng mục thi công.

Bảo vệ đầu: nón bảo hộ là món đầu tiên, không phải món duy nhất

Nón bảo hộ là vật bất ly thân trên công trường, kể cả với kỹ sư giám sát hay khách đến tham quan. Nguy cơ phổ biến nhất là vật rơi: một viên gạch, một mẩu thép, một chiếc cờ lê tuột tay từ tầng trên. Nón tốt phải có vỏ cứng chịu va đập và một bộ quai đệm bên trong để phân tán lực, giữ khoảng cách giữa vỏ nón và đỉnh đầu.

Khi chọn nón cho công trường, nên ưu tiên sản phẩm đạt tiêu chuẩn như ANSI/ISEA Z89.1 hoặc EN 397. Với tiêu chuẩn Z89.1, nón được chia thành Type I (chịu va đập từ phía trên) và Type II (chịu va đập cả từ trên và hai bên). Công trình nhiều giàn giáo, cẩu tháp nên cân nhắc Type II. Ngoài ra còn phân cấp điện: Class E chịu được điện áp cao hơn, phù hợp cho thợ điện công trình; Class C có lỗ thông gió nhưng không cách điện.

Quai cằm là chi tiết hay bị bỏ qua. Người làm trên cao, cúi người hoặc làm việc ở nơi có gió mạnh rất dễ bị rơi nón đúng lúc cần nó nhất. Quai cằm bốn điểm giữ nón ổn định hơn hẳn loại hai điểm.

Chống rơi ngã từ trên cao: dây đai toàn thân và hệ thống neo

Ngã cao là nguyên nhân gây tai nạn chết người hàng đầu trong ngành xây dựng. Bất kỳ ai làm việc trên giàn giáo, mép sàn, mái nhà hay trong lồng thang máy đang lắp đặt đều cần hệ thống chống rơi ngã đầy đủ. Một hệ thống chống rơi gồm ba thành phần: điểm neo chắc chắn, dây nối (có giảm chấn hoặc dạng tự rút) và dây đai toàn thân.

Cần phân biệt rõ dây đai toàn thân và dây đai bụng (dây an toàn ngang lưng). Dây đai bụng chỉ phù hợp để định vị khi làm việc, không được dùng để chặn rơi, vì khi rơi toàn bộ lực dồn vào vùng bụng và cột sống, có thể gây chấn thương nội tạng nghiêm trọng. Dây đai toàn thân phân bổ lực qua đùi, hông, ngực và vai. Các sản phẩm phổ biến thường tham chiếu tiêu chuẩn EN 361 cho dây đai toàn thân, EN 355 cho dây nối có bộ giảm chấn và EN 360 cho thiết bị chống rơi tự rút.

Một điều nhiều đội thi công chưa tính đến là khoảng cách rơi tự do. Dây nối dài 1,8 m cộng với chiều dài bung của bộ giảm chấn và chiều cao cơ thể có thể cần tới gần 6 m khoảng trống bên dưới. Nếu làm việc ở độ cao thấp hơn, người lao động vẫn có thể chạm đất trước khi dây kịp hãm. Lúc đó, thiết bị chống rơi tự rút với quãng hãm ngắn là lựa chọn an toàn hơn.

Bảo vệ chân và tay: giày mũi thép, găng tay đúng việc

Trên công trường, đôi chân phải đối mặt với hai mối nguy chính: vật nặng rơi vào mũi chân và vật nhọn đâm xuyên đế giày. Giày bảo hộ theo tiêu chuẩn EN ISO 20345 đều có mũi chịu va đập 200 J. Tuy nhiên chỉ những cấp có ký hiệu S1P, S3 trở lên mới có lớp đế chống đâm xuyên. Ở công trường còn nhiều ván cốp pha, đinh và thép vụn, giày S3 với đế chống đinh và thân chống thấm nước là cấu hình hợp lý nhất. Thợ làm ở khu vực nhiều nước, bê tông tươi nên dùng ủng bảo hộ cổ cao có mũi thép.

Với găng tay, không có loại nào dùng được cho mọi việc. Thợ cốp pha, thợ sắt cần găng chống cắt và chống mài mòn; tham khảo chỉ số theo EN 388 in trên mu găng, trong đó các con số lần lượt thể hiện khả năng chống mài mòn, chống cắt, chống xé và chống đâm thủng. Thợ hồ, thợ trát tiếp xúc nhiều với xi măng lại cần găng phủ nitrile hoặc cao su chống thấm, vì xi măng ướt có tính kiềm cao, tiếp xúc lâu gây bỏng da và viêm da. Thợ hàn cần găng da dài cổ chịu nhiệt.

Mắt và đường hô hấp: những tổn thương âm thầm

Có những tổn thương không xảy ra trong một khoảnh khắc mà tích tụ qua nhiều năm. Bệnh bụi phổi silic và tổn thương giác mạc là những ví dụ điển hình trong ngành xây dựng.

Mảnh vụn bắn ra khi cắt gạch, khoan bê tông, mài thép có thể làm tổn thương mắt chỉ trong tích tắc. Kính bảo hộ nên đạt tiêu chuẩn EN 166 hoặc ANSI Z87.1, với ký hiệu chịu va đập in trên gọng hoặc tròng. Khi hàn, cần mặt nạ hàn có kính lọc đúng cấp độ tối, không dùng kính râm thông thường.

Bụi khi cắt, mài bê tông và gạch chứa silic tinh thể, loại bụi đủ mịn để đi sâu vào phổi và gây xơ hóa không hồi phục. Khẩu trang vải hay khẩu trang y tế gần như không có tác dụng với loại bụi này. Tối thiểu nên dùng khẩu trang lọc bụi đạt N95 (theo NIOSH) hoặc FFP2 (theo EN 149); khi cắt khô liên tục, mặt nạ nửa mặt gắn phin lọc P100 là lựa chọn bền và kín hơn. Với công việc sơn, chống thấm dùng dung môi, cần phin lọc hơi hữu cơ chứ không chỉ lọc bụi.

Quần áo bảo hộ và áo phản quang

Quần áo bảo hộ cho công nhân xây dựng nên làm từ vải bền, thoáng, có tay dài để hạn chế trầy xước, bỏng nắng và tiếp xúc với hóa chất.

Ở những công trường có xe cơ giới ra vào, xe cẩu, xe bồn bê tông hoặc thi công dọc đường giao thông, áo phản quang là bắt buộc để tài xế nhìn thấy người lao động từ xa. Áo nên có màu huỳnh quang cam hoặc vàng chanh, dải phản quang rộng chạy quanh thân. Tiêu chuẩn tham khảo phổ biến là EN ISO 20471, phân thành ba cấp theo diện tích vật liệu phản quang và huỳnh quang. Làm việc ban đêm hoặc sát làn xe chạy tốc độ cao nên chọn cấp cao nhất.

Những sai lầm khiến đồ bảo hộ trở nên vô dụng

Mua đủ thiết bị mới là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là sử dụng và quản lý. Có vài sai lầm lặp đi lặp lại ở nhiều công trường:

• Mua theo giá thay vì theo tiêu chuẩn. Nón không tem mác, dây đai không rõ nguồn gốc có thể trông giống hệt hàng đạt chuẩn nhưng không qua thử nghiệm nào. Khi tai nạn xảy ra, đó là khác biệt giữa bị thương và tử vong.
• Không kiểm tra định kỳ. Dây đai bị sờn, khóa móc bị rỉ, phin lọc đã bão hòa vẫn được dùng tiếp vì không ai ghi nhận ngày bắt đầu sử dụng.
• Không huấn luyện. Nhiều người đeo dây đai nhưng móc vào lan can tạm hoặc ống nước, những điểm không đủ khả năng chịu lực khi có người rơi.

Nếu doanh nghiệp đang cần lên danh sách trang bị cho một công trình mới mà chưa rõ nên chọn cấp tiêu chuẩn nào, đội ngũ Bảo Hoàn Việt có thể cùng xem xét hạng mục thi công và gợi ý cấu hình phù hợp. Điều quan trọng nhất vẫn là mỗi món đồ bảo hộ đều phải được chọn vì một nguy cơ cụ thể, và mỗi người lao động đều hiểu vì sao mình phải mang nó.

Lời kết

Thiết bị bảo hộ là lớp phòng vệ cuối cùng giữa người lao động và rủi ro, sau các biện pháp kỹ thuật như lan can, lưới chắn, che chắn máy móc. Một công trường an toàn là nơi cả hai lớp đều được làm nghiêm túc. Đầu tư đúng vào nón, giày, dây đai, kính, găng tay và mặt nạ lọc bụi không chỉ để qua được đợt thanh tra, mà để mỗi người thợ cuối ngày đều trở về nhà nguyên vẹn.