Cách chọn nón bảo hộ lao động đúng tiêu chuẩn cho từng công việc

Đứng giữa một kệ hàng toàn nón bảo hộ, người mua thường chỉ phân biệt được màu sắc và giá. Chiếc nào cũng tròn, cứng, có quai bên trong. Nhưng nếu lật vào mặt trong vỏ nón, sẽ thấy những dòng chữ nổi nhỏ ghi tiêu chuẩn, cấp bảo vệ và ngày sản xuất. Chính những ký hiệu đó cho biết chiếc nón chịu được va đập từ hướng nào, có cách điện hay không và còn dùng được bao lâu. Hiểu chúng là bước đầu tiên để chọn đúng nón cho từng công việc.

Cấu tạo của một chiếc nón bảo hộ

Nón bảo hộ gồm hai phần chính: vỏ nón và bộ quai đệm. Vỏ nón cứng có nhiệm vụ chống đâm xuyên và phân tán lực va đập ra diện rộng. Bộ quai đệm bên trong, thường là các dải băng đan chéo gắn vào vành quanh đầu, giữ cho vỏ nón cách đỉnh đầu một khoảng trống. Khi có vật rơi, khoảng trống này cùng với độ đàn hồi của quai hấp thụ phần lớn năng lượng trước khi lực truyền xuống đầu và cột sống cổ.

Vì vậy, đội nón mà tháo bỏ quai đệm, hoặc lót thêm mũ vải dày khiến đỉnh đầu chạm sát vỏ, là làm mất đi phần quan trọng nhất của khả năng bảo vệ. Quai đệm có hai kiểu điều chỉnh phổ biến: nút bấm theo nấc và núm vặn. Núm vặn chỉnh nhanh, vừa khít hơn, rất tiện cho người phải đội nón cả ngày.

Đội nón cũng cần đúng cách. Vành trước nón hướng về phía trước, nón nằm ngang trên đầu chứ không ngửa ra sau để lộ trán. Chỉnh vành quai sao cho khi cúi người nón không bị xô lệch nhưng cũng không ép đau thái dương. Một số mẫu cho phép đội ngược để lắp vừa mặt nạ hàn; chỉ làm vậy khi trên vỏ nón có ký hiệu cho phép đội ngược và bộ quai đã được lật lại theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Đọc tiêu chuẩn: ANSI Z89.1 và EN 397

Hai tiêu chuẩn phổ biến nhất trên thị trường là ANSI/ISEA Z89.1 của Mỹ và EN 397 của châu Âu. Sản phẩm của các hãng như 3M, Honeywell, MSA, Deltaplus thường ghi rõ tiêu chuẩn đạt được trên vỏ hoặc nhãn.

Theo ANSI/ISEA Z89.1

Tiêu chuẩn này phân loại nón theo hai trục. Trục thứ nhất là hướng chịu va đập:

• Type I: giảm lực va đập từ phía trên đỉnh đầu.
• Type II: giảm lực va đập cả từ phía trên lẫn từ phía trước, sau và hai bên.

Trục thứ hai là khả năng cách điện:

• Class G (General): thử nghiệm ở mức 2.200 V, dùng cho công việc thông thường.
• Class E (Electrical): thử nghiệm ở mức 20.000 V, dành cho công việc gần nguồn điện.
• Class C (Conductive): không cách điện, thường có lỗ thông gió, nhẹ và mát.

Theo EN 397

EN 397 là tiêu chuẩn cho nón công nghiệp, kiểm tra khả năng hấp thụ va đập từ phía trên và chống đâm xuyên. Ngoài các yêu cầu bắt buộc, nhà sản xuất có thể thử thêm và ghi các tùy chọn như chịu lạnh sâu (-20°C, -30°C), chịu nhiệt cao (+150°C), cách điện 440 V xoay chiều (ký hiệu 440 V a.c.), chống biến dạng ngang (LD) hay chống kim loại nóng chảy bắn vào (MM). Với người làm việc trên cao, leo trèo nhiều, một số dòng nón đạt EN 12492 (nón leo núi) có quai cằm chắc hơn để nón không văng ra khi ngã.

Chọn nón theo từng công việc

Xây dựng dân dụng và công trình cao tầng

Vật rơi từ trên cao và va chạm với giàn giáo, cốt thép, kết cấu thép là nguy cơ chính. Nón Type II có quai cằm bốn điểm là lựa chọn hợp lý cho công nhân làm việc trên cao. Với người chỉ đi lại ở mặt bằng, nón Type I đạt chuẩn vẫn đáp ứng tốt.

Điện lực, lắp đặt điện công nghiệp

Bắt buộc dùng nón cách điện Class E, không có lỗ thông gió, không gắn phụ kiện kim loại xuyên qua vỏ. Nhiều thợ điện tự khoan lỗ trên nón để gắn đèn hay cho thoáng, việc này làm mất hoàn toàn khả năng cách điện.

Nhà xưởng cơ khí, kho bãi

Ở đây nguy cơ va đầu vào kệ, máy móc phổ biến hơn vật rơi từ cao. Nón nhẹ, có lỗ thông gió Class C thường được ưa chuộng vì mát, dễ đội cả ca. Với khu vực có cầu trục, xe nâng chồng hàng lên cao, nên chọn nón không lỗ thông gió có khả năng chịu va đập tốt hơn.

Luyện kim, đúc, hàn cắt

Cần nón chịu nhiệt và chống kim loại nóng chảy bắn vào. Vật liệu nhựa thông thường có thể biến dạng ở nhiệt độ cao, nên các dòng nón làm từ sợi thủy tinh hoặc nhựa chịu nhiệt chuyên dụng phù hợp hơn. Nếu cần gắn kính hàn hoặc tấm che mặt, hãy chọn nón có khe gắn phụ kiện đồng bộ của cùng hãng.

Khai thác mỏ, hầm lò

Ngoài khả năng chịu va đập, nón cần có giá gắn đèn và rãnh luồn dây, đồng thời phải tương thích với các thiết bị khác như chụp tai, mặt nạ. Ưu tiên nón có vành rộng phía sau để bảo vệ gáy.

Vật liệu, màu sắc và phụ kiện

Vỏ nón phổ biến được làm từ HDPE, ABS, polycarbonate hoặc sợi thủy tinh. HDPE nhẹ, giá hợp lý, phù hợp đa số công việc. ABS cứng hơn, bề mặt bóng đẹp. Polycarbonate chịu va đập rất tốt nhưng kém bền với một số dung môi. Sợi thủy tinh chịu nhiệt cao, dùng cho môi trường nóng.

Màu nón ở nhiều công trường được dùng để phân biệt vai trò, ví dụ trắng cho kỹ sư và giám sát, vàng cho công nhân, đỏ cho đội an toàn hoặc phòng cháy, xanh cho thợ điện hay thợ kỹ thuật. Quy ước này khác nhau tùy từng doanh nghiệp, nên quan trọng là thống nhất trong nội bộ và phổ biến cho mọi người. Nón màu sáng cũng hấp thụ ít nhiệt hơn khi làm việc ngoài trời.

Phụ kiện đáng cân nhắc gồm quai cằm, lót mồ hôi thay được, tấm che gáy chống nắng, giá gắn đèn, chụp tai và kính gắn trực tiếp lên nón. Chỉ nên dùng phụ kiện được nhà sản xuất cho phép, vì dán decal bằng keo có dung môi hay sơn lên vỏ nón có thể làm nhựa giòn đi mà không ai nhìn thấy.

Khi nào phải thay nón

Nón bảo hộ không dùng mãi được. Nhựa bị lão hóa bởi tia cực tím, nhiệt và hóa chất, khả năng chịu va đập giảm dần dù vỏ nón nhìn vẫn còn mới. Hầu hết nhà sản xuất in ngày sản xuất bằng ký hiệu đồng hồ dập nổi bên trong vỏ và đưa ra khuyến cáo về thời hạn sử dụng; quai đệm thường phải thay sớm hơn vỏ.

Cần thay nón ngay lập tức khi:

• Nón đã chịu một cú va đập mạnh, kể cả khi không thấy vết nứt.
• Vỏ có vết nứt, lõm, bạc màu, bề mặt phấn trắng hoặc giòn khi bẻ nhẹ vành.
• Quai đệm bị đứt, chai cứng, các chốt gắn vào vỏ bị gãy.
• Nón bị dính hóa chất, dung môi hoặc tiếp xúc với nhiệt độ cao vượt mức cho phép.

Một mẹo kiểm tra đơn giản là bóp nhẹ hai bên vành nón: vỏ nón còn tốt sẽ đàn hồi trở lại, vỏ đã lão hóa sẽ phát ra tiếng lạo xạo hoặc xuất hiện vết rạn nhỏ.

Kết luận

Chọn nón bảo hộ đúng không khó nếu bắt đầu từ công việc: nguy cơ vật rơi đến từ đâu, có điện không, có nhiệt không, làm việc trên cao hay dưới mặt đất. Từ đó chọn loại, cấp tiêu chuẩn, vật liệu và phụ kiện phù hợp. Nếu doanh nghiệp cần trang bị cho nhiều bộ phận khác nhau và muốn thống nhất quy ước màu, đội ngũ Bảo Hoàn Việt có thể hỗ trợ lên danh sách cụ thể theo từng vị trí làm việc.