Hát ba tiếng không khản tiếng: giữ giọng và chọn bài hợp cả nhóm

Buổi karaoke vui nhất thường kết thúc bằng câu "mai chắc tao mất giọng". Và thường là mất thật. Người hát nhiều nhất phòng sáng hôm sau nói chuyện điện thoại khàn như vừa ốm dậy, có người phải mất hai ba ngày mới bình thường lại.

Điều đáng nói là phần lớn trường hợp này hoàn toàn tránh được. Ca sĩ biểu diễn hai tiếng mỗi đêm, nhiều đêm liền mà giọng vẫn ổn, không phải vì họ có dây thanh bằng thép, mà vì họ biết những điều mà người hát nghiệp dư hay bỏ qua.

Vì sao hát karaoke dễ khản tiếng

Dây thanh quản là hai nếp cơ nhỏ, rung vài trăm lần mỗi giây khi ta phát âm. Khi hát to, hát cao, chúng va vào nhau mạnh hơn và lâu hơn. Ba tiếng hát liên tục là một bài tập nặng cho một nhóm cơ không được khởi động.

Trong phòng karaoke, có bốn thứ cộng dồn làm tình trạng tệ hơn:

• Gào để át nhạc. Nhạc nền để quá lớn, người hát vô thức hát to hơn để nghe thấy mình.
• Chọn bài quá tông. Cố với lên nốt cao bằng cách rướn cổ, siết họng.
• Máy lạnh khô. Phòng kín, điều hoà chạy liên tục làm niêm mạc họng mất nước.
• Bia rượu và đồ lạnh. Cồn làm mất nước, đá lạnh làm co mạch vùng họng.

Không cần bỏ hết những thứ này. Chỉ cần điều chỉnh từng thứ một chút, kết quả đã khác hẳn.

Trước và trong khi hát: những việc nhỏ giữ giọng

Khởi động năm phút. Không ai chạy bộ mà không giãn cơ. Trước khi hát, ngân nhẹ âm "ừm" với miệng khép từ thấp lên cao vài lượt, rồi rung môi kiểu "brrr" như tiếng xe máy. Nghe hơi buồn cười, nhưng hai bài tập này làm ấm dây thanh mà gần như không gây áp lực.

Bắt đầu bằng bài dễ. Đừng mở màn bằng bản ballad có điệp khúc cao vút. Chọn bài tông vừa, nhịp chậm hoặc trung bình, để giọng quen dần.

Uống nước ấm, uống đều. Một ly nước lọc ấm hoặc trà gừng mật ong đặt cạnh chỗ ngồi, cứ hết một bài nhấp vài ngụm. Nước ở nhiệt độ phòng cũng được; tránh đá lạnh liên tục.

Xen kẽ khi uống bia rượu. Cứ một ly bia, một ly nước lọc. Vừa giữ giọng, vừa giữ tỉnh táo để hát đúng nhịp — người say thường hát to và lệch tông hơn họ nghĩ.

Nghỉ giữa các bài. Đừng hát liền năm sáu bài. Nhường micro, ngồi nghe người khác hát, nói chuyện nhỏ nhẹ. Dây thanh cần những quãng nghỉ ngắn để hồi lại.

Hạn chế la hét, nói to. Nhiều người giữ giọng khi hát nhưng lại mất giọng vì hò hét cổ vũ, nói chuyện to át tiếng nhạc. Muốn nói gì, ghé tai nhau hoặc đợi hết bài.

Chỉnh micro và nhạc nền đúng cách

Rất nhiều người không biết rằng dàn âm thanh trong phòng hát có thể chỉnh được, và chỉnh đúng giúp giọng đỡ vất vả đi nhiều.

Tăng micro, giảm nhạc. Khi giọng mình nghe rõ trên nền nhạc, ta không cần gào. Nếu thấy phải hát to mới nghe được mình, hãy hạ nhạc nền vài nấc hoặc tăng âm lượng micro.

Cầm micro đúng khoảng cách. Đầu micro cách miệng chừng hai đến năm phân. Cầm quá xa, micro không bắt tiếng, bạn phải hát to. Cầm sát quá, tiếng bị bể, rè. Khi lên nốt cao hoặc hát mạnh, đưa micro ra xa thêm một chút.

Đừng che đầu micro. Nắm lấy phần lưới trên cùng của micro khiến tiếng bị méo và dễ hú. Cầm ở thân, phía dưới.

Hạ tông. Hầu hết đầu karaoke có nút tăng giảm tông. Giảm hai đến ba nấc cho bài quá cao là chuyện bình thường, ca sĩ chuyên nghiệp cũng làm vậy khi hát bài không phải của mình. Nam hát bài nữ thường phải hạ bốn đến sáu nấc, nữ hát bài nam thì ngược lại.

Tiếng vang vừa phải. Echo nhiều nghe có vẻ hay hơn, nhưng cũng làm bạn khó nghe đúng cao độ của mình. Để ở mức vừa phải.

Chọn bài hợp với giọng của chính mình

Phần lớn người mất giọng không phải vì hát nhiều, mà vì hát sai bài. Họ chọn bài mình thích nghe, không phải bài mình hát được. Hai chuyện này khác nhau rất xa.

Cách tự kiểm tra đơn giản: hát thử đoạn điệp khúc — thường là đoạn cao nhất — ở âm lượng nói chuyện bình thường. Nếu phải rướn cổ, nhướn mày, cảm thấy họng siết lại thì bài đó đang quá tông của bạn. Hạ tông, hoặc để dành bài đó cho lúc giọng đã ấm.

Giọng trầm nên tìm những bài có quãng giọng hẹp, nhịp chậm, chỗ hay nằm ở lời và cách nhả chữ hơn là ở nốt cao. Nhạc xưa, nhạc Trịnh, ballad nhẹ thường hợp. Giọng cao, sáng có thể thử bài nhạc trẻ nhịp nhanh, nhưng vẫn nên tránh xếp liền hai ba bài có điệp khúc gào.

Một mẹo nhiều người dùng: giữ sẵn một danh sách năm bài "tủ" trong điện thoại, gồm bài mình hát chắc tay, đủ các tốc độ nhanh chậm. Khi tới lượt mà chưa biết chọn gì, lấy từ danh sách đó thay vì bấm bừa một bài đang thịnh hành rồi hát hụt hơi giữa chừng. Hát tốt một bài quen luôn được vỗ tay nhiều hơn hát dở một bài khó.

Sau buổi hát: phục hồi giọng

Nếu đã lỡ hát quá sức, vẫn có vài cách giúp giọng hồi lại nhanh hơn:

• Nói ít nhất có thể trong 12–24 giờ tiếp theo. Tránh thì thầm — thì thầm cũng gây áp lực cho dây thanh, không phải cách "nghỉ" như nhiều người nghĩ.
• Uống nhiều nước ấm. Xông hơi nước nóng vài phút.
• Tránh rượu bia, cà phê và đồ cay hôm sau.
• Ngủ đủ giấc.

Nếu khàn tiếng kéo dài quá hai tuần, hoặc kèm đau khi nuốt, nên đi khám tai mũi họng. Đó không còn là chuyện của một buổi karaoke nữa.

Chọn bài theo nhóm: để cả phòng cùng vui

Giữ giọng là chuyện của từng người. Còn một buổi hát vui hay nhạt lại phụ thuộc vào danh sách bài của cả nhóm. Mỗi kiểu nhóm có một cách chọn khác.

Nhóm bạn thân cùng tuổi. Dễ nhất, vì mọi người có chung ký ức âm nhạc. Mẹo là chọn những bài từng "làm mưa làm gió" thời đi học, loại bài mà ai cũng thuộc điệp khúc. Xen giữa các bài ballad bằng một bài nhịp nhanh để giữ nhiệt.

Đồng nghiệp nhiều thế hệ. Cần khéo hơn. Người ngoài bốn mươi thường thích nhạc xưa, nhạc trữ tình; người đôi mươi thích nhạc trẻ, nhạc mới. Hãy để mỗi nhóm tuổi có lượt, và chọn vài bài "cầu nối" — những bài nhạc Việt kinh điển mà nhiều thế hệ đều biết. Song ca giữa anh chị lớn và các bạn trẻ thường là khoảnh khắc được nhớ nhất.

Gia đình có trẻ nhỏ. Mở đầu bằng vài bài thiếu nhi cho các bé hát trước — trẻ con thường hào hứng lúc đầu rồi buồn ngủ nhanh. Sau đó tới lượt người lớn.

Tiếp khách. Chủ nhà nên hát bài đầu để phá băng, chọn bài vui, không quá khó, không hát quá hay kiểu phô diễn. Sau đó mời khách chọn bài, và luôn sẵn sàng song ca nếu khách ngại hát một mình.

Vài quy tắc ngầm của phòng hát

• Không chọn liền nhiều bài cho mình. Mỗi người một bài rồi chuyền.
• Không cắt bài của người khác khi họ đang hát, kể cả khi họ hát không hay.
• Hạn chế bài dài trên sáu phút nếu phòng đông.
• Vỗ tay sau mỗi bài. Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng đây là thứ khiến người ngại hát dám cầm micro lần thứ hai.
• Ai đã từ chối hát hai lần thì đừng ép thêm.

Một buổi karaoke tốt không phải buổi có nhiều người hát hay, mà là buổi mọi người ra về vẫn còn giọng để nói "lần sau đi tiếp nhé".